ଟିଟାନସ୍ କ’ଣ?
ଟିଟାନସ୍ ବା ଟେଟନସ୍ ଏକ ଗୁରୁତର ଜୀବାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ଯାହା ଶରୀରର ସ୍ନାୟୁ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ମାଂସପେଶୀଗୁଡ଼ିକ ସଂକୁଚିତ ହୁଏ, ଯାହା ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ । ଟିଟାନସ୍ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦାନ୍ତମାଢ଼ି ଏବଂ ବେକର ମାଂସପେଶୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଟିଟାନସ୍ ଆପଣଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଏକ ଗୁରୁତର ବିପଦ ହୋଇପାରେ । ଟିଟାନସ୍ କୁ ସାଧାରଣତ lockjaw କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ଵାରା ଦାନ୍ତମାଢ଼ି lock ହୋଇଯାଏ ।
ଟିଟାନସ୍ ର ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ କ’ଣ?
ଟିଟାନସ୍ ଜୀବାଣୁ କ୍ଷତ ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ଏହାର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କିଛି ଦିନରୁ କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ସମୟରେ ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ସଂକ୍ରମଣ ପରେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ହାରାହାରି ଅବଧି ସାତରୁ ଆଠ ଦିନ ଅଟେ ।
ସଂକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଟିଟାନସ୍ ର ସଂକେତ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ହୋଇପାରେ –
- ବେକ ମାଂସପେଶୀରେ ପବନ ଅଟକିଯିବା ।
- ପେଟର ମାଂସପେଶୀ ପବନ ଅଟକିଯିବା ।
- ଏହା ସହିତ, ଶରୀରରେ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସାଧାରଣତ କିଛି ଅତି ସରଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ପିଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ବେଳେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର, ଶାରୀରିକ ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ଆଲୋକ ଇତ୍ୟାଦି ।
- ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରେ ଅସୁବିଧା ।
- ଦାନ୍ତ ମାଢି ରେ କଷ୍ଟ ଏବଂ ପବନ ଅଟକିଯିବା ।
ଟିଟାନସ୍ କାହିଁକି ହୁଏ?
ଜୀବାଣୁ ଯାହା ଟେଟାନସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ, କ୍ଲୋଷ୍ଟ୍ରିଡିୟମ୍ ଟେଟାନି (Clostridium tetani) ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଧୂଳି, ମାଟି ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଳରୁ ମିଳିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜୀବାଣୁ ଏକ କ୍ଷତରେ (ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ମାଂସ) ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଟେଟାନୋସ୍ପାସ୍ମିନ୍ (tetanospasmin) ନାମକ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏହି ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ମୋଟର ନ୍ୟୁରନ୍ ଗୁଡିକ (Motor neurons) ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ ।ମୋଟର ନ୍ୟୁରନ୍ ଗୁଡିକ ହେଉଛି ସ୍ନାୟୁ ଯାହା ମାଂସପେଶୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ମୋଟର ନ୍ୟୁରନ୍ ଉପରେ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ମାଂସପେଶୀର କଠିନତା ଏବଂ ସ୍ପାସ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଟିଟାନସ୍ ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ ।
ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରକାରର ଆଘାତ ହେତୁ ଟିଟାନସ୍ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହୁଏ ।
- ଅପରେସନ୍ ର କ୍ଷତ ।
- କାନ ସଂକ୍ରମଣ
- ପଶୁ କାମୁଡ଼ା କ୍ଷତ ।
- ଘା ’, ପୋଡିବା କ୍ଷତ ।
- ପାଦ ସଂକ୍ରମଣ ।
- ପଙ୍କଚର କ୍ଷତ ଯେପରିକି କଣ୍ଟା କିମ୍ବା ଷ୍ଟିଙ୍ଗ, ଶରୀରର ପିରିଂ, ଟାଟୁ ଏବଂ ଡ୍ରଗ୍ସ ପାଇଁ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ଇତ୍ୟାଦି ।
- ବନ୍ଧୁକ ଗୁଳି ର କ୍ଷତ ।
ଟିଟାନସ୍ କିପରି ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଏ?
ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରତି ଟୀକାକରଣ ଦ୍ୱାରା ଟିଟାନସ୍ ସହଜରେ ରୋକାଯାଇଥାଏ । ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଟିଟାନସ୍ ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଟେଟାନସ୍ ପ୍ରତିଷେଧକ ଟୀକାକରଣ ହୋଇନଥିଲା କିମ୍ବା ଗତ 10 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଟେଟାନସ୍ ବୁଷ୍ଟର୍ ସଟ ପାଇ ନଥିଲେ ।
- ଟିଟାନସ୍ ଟିକା ସାଧାରଣତ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଡିଫଥେରିଆ ଏବଂ ଟିଟାନସ୍ ଟକ୍ସଏଡ୍ ଏବଂ ଆକେଲୁଲାର୍ ପେର୍ଟୁସିସ୍ ଟିକା ର ଅଂଶ ଭାବରେ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଟୀକାକରଣକୁ DTAP ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
- ଏହି ଟୀକାକରଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ତିନୋଟି ରୋଗରୁ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଗାଇଥାଏ –
- ଟିଟାନସ୍ ।
- ହୁପିଂ କାଶ ।
- ଡିଫଥେରିଆ, ଯାହା ଗଳା ଏବଂ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟାର ସଂକ୍ରମଣ ଅଟେ ।