ଆତ୍ମାଙ୍କର ତିନୋଟି ଶକ୍ତି ଅଛି – ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ସଂସ୍କାର। ଆତ୍ମା ମନ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂକଳ୍ପ ନିଏ, ବୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ତାହା ତାହାର ସଂସ୍କାର କୁହାଯାଏ।
ମନ ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କର କ୍ଷମତା ଯାହା ମଣିଷକୁ ଚିନ୍ତା ଶକ୍ତି, ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ଭାବନା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଧାରଣା, ଏକାଗ୍ରତା, ଆଚରଣ, ଜ୍ଞାନ (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଇତ୍ୟାଦିରେ ସକ୍ଷମ କରେ। ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ, ମନ ହେଉଛି ଶରୀର ବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଅଂଶ ଯାହାକି କୌଣସି ଜ୍ଞାନ୍ତବ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଭାବିବା ଏବଂ ବୁଝିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କର ଏକ ପ୍ରକାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ।
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଉଛି ମନ। ରାଜା ଭଲ ହୋଇଥିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରିବେ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ମନକୁ ସଂଯମ ରଖିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ।
ମନ କେତେ ପ୍ରକାରର?
କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ମନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମନର ବିଚାର ଅନେକ ପ୍ରକାରର।
ସାଧାରଣତ ତିନି ପ୍ରକାରର ଚିନ୍ତାଧାରା ମନରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଆବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତାଧାରା – ଖାଇବା, ପିଇବା, ବ୍ୟବସାୟ ଇତ୍ୟାଦି ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାଧାରା। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ମନର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବଢେ ନାହିଁ।
ନକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା – ଇର୍ଷା, ଘୃଣା, କ୍ରୋଧ, ଯୌନ ବିକୃତି ଇତ୍ୟାଦି। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ହେତୁ, ମନର ଶକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କମିଯାଏ। ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଅନେକ ରୋଗ ମାଡିବସେ। ତେଣୁ ମନକୁ ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସକରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା – ଭଲ ଭାବନା, ସ୍ନେହ, ପ୍ରେମ, ସହଯୋଗ, ଶ୍ବରଙ୍କ ସ୍ମୃତି, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଯୋଗ ଇତ୍ୟାଦି। ଏହିପରି, ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ଆମ ମନର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ଆମେ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରୁ।
ମନକୁ କିପରି ଶାନ୍ତ କରିବେ –
ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ। ଏକ ପତ୍ର ଏତେ ହାଲୁକା ଯେ ଏହା ସାମାନ୍ୟ ପବନ ସହିତ କମ୍ପିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେହିଭଳି ଆମ ମନ ସାମାନ୍ୟ ବିଚ୍ୟୁତି ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିରତା ହରାଇଥାଏ।
ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବୁ, ଏହାକୁ ତୁମ ଜୀବନରେ ଆଣିବା ପାଇଁ, ତୁମର ନିତ୍ୟକର୍ମକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡିବ, ଯଦି ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁସରଣ କର, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିଜ ମନ ଉପରେ ଜିତିବ।
ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଉପାୟ।
- ସକାଳୁ ଶିଘ୍ର ଉଠ।
- ଯୋଗ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କର।
- ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
- ସକରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ରଖ।
- ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ।
- ନିଜ ଉପରର ବିଶ୍ୱାସ ରଖ।
- ନିଜ ମୁହଁରେ ହସ ହସ ରଖ।
- ପ୍ରକୃତି ସହିତ ରୁହ।
- କାହା ସହିତ ତୁଳନା କର ନାହିଁ।
- ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ।
- ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।
- ନିଶା ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।